Гісторыя Беларусі IX-XVIII стагоддзяў. Першакрыніцы.


Помнікі старажытнай беларускай пісьменнасці / Уклад., уступ. артыкулы, каментарыі - канд. філалагічных навук А.Ф. Коршунаў. Мн., 1975.

Лист 2. До панов рад Великого княжества Литовского (23(26).I.1574).

До панов рад Великого княжества Литовского

Освецоные а ясневельможные литовские панове рада Великого княжества Литовского, панове, панове мои милостивые!

Новин з краю тутошнего не мелом чого вашей милости на тот час писать. Однако з земли неприятельское слышать, иж, де, воеводы великого князя московского, которые на Астрахани1 были и Астрахань (боронили. - А. К.), не могучи выдер(жа)ти моцы татар нагайских и черемиское, от которых чрез два годы в облежению были и про недостатек живности, порохов и куль, и се юж бронити неприятелю своему чим не мели и помочи и ратунку от господара своего мети не могли, з Астрахани утекли и бронною рукою аж до Казани увошли; то пак, де, татаре и черемиса Астрахань осели и в моц свою взяли. А Казань се, де, боронит моцно. Одно, де, того же — живности не доставает и дров не мают, чим се греть. Будоване в замку внутр всю, де, попалили.

А тако, которое войско князь великий вперед до Казани выслал, - яком о том первей до вашей панской милости (писал. — А. К.), — о тых войсках еще ничего не слыхать, але певно себе тушеть, иж, де, Казани дойдут и поратуют, бо, де, и другие войска, с которыми до Инфлянт2 ся мели вернути, там же послал. С кролем, де, швейским3 якобы неякое дочесное перемирие взял. И тых, де, часов ест сам на Москве и ехати мел до Новагороду4. Ваша милость, панове мои милостивые, о том ведати рачте.

А штом был первей сего до вашые панские милости писал, жедаючи с покорою моею, абым на корунацею его кор(олевской) милости, нашого милостивого пана5, и в потребах замку того и во власных долеглостях моих ехати мог, ино иж вашей милости радам государским тое зъехание мое под тым часем се не видело, и пильне росказуючи писать ваша милость, панове мои милостивые, до мене, слуги ваших милости найменшого, рачили, абы с того староства моего6 не ездил и послуг господарских и ваших милости пилен был.

А так я того росказания ваших милости, панов моих милостивых, не ослухиваючисе, тут есьми на Орши зостал. Только покорным и унижоным челобитием моим вашей милости, паном моим милостивым, челом бью и прошу, або яко найнижшы слуга государский и ваших милости, панов наших милостивых, як о заслужоное мое, так и опатрение на том замку через милостивые причины вашей панскей милости у государя его милости препомнен не был. Что всё на милостивое бачене, причину и милосердие вашей панскей милости поручивши, себе з найпокорнейшими и найнижшими службами моими милостивой ласце вашей панскей милости поручам, с покорою просечи, абым опущон не был.

А о то теж моих милостивых государей с покорою прошу, абы неласки вашей милости не несло; упатрилшы час и обваровавши врад свой яко потреба, жебых мог до Чорнобыля7, именечка своего на час короткий барзо малый (зъехати. — А.К.), бо ми се там великие кривды и утиски от сусед моих деют, в котором есьми вже то осьми год за службами государскими и вашей милости панов рад не бывал и боюся, абы остатка не розшарпано.

Писан у в Орши, месяца генваря 238, року 1574.


1 Астрахань — старажытны горад у дэльце Волгі. Першыя звесткі аб ім адносяцца да XIII ст. У 1459—1460 гг. ужо стаў цэнтрам Астраханскага ханства, якое ўзнікла ў выніку распаду Залатой Арды. Крымскае ханства і Нагайская Арда ў канцы XV ст. вялі паміж сабою за яго барацьбу, што з'явілася прычынай збліжэння Астраханскага ханства з Расіяй і падпісання ў 1553 г. паміж імі саюзнага дагавору.

2 Інфляндыя — тэрыторыя сучасных раёнаў: Себежскага (Пскоўская вобл.), Даўгаўпілскага (Латвія), Рэзекненскага, Люцынскага (Літва), Дзісенскага (Беларусь). Галоўным адміністратарам Інфляндыі з 26.VIІІ.1566 г. быў Ян Іеранімавіч Хадкевіч. У 1578 г. значная яе частка адышла да Расіі.

3 Шведскім каралём у гэты час быў Іаан III Ваза (1537—1592), жанаты на сястры польскага караля Сігізмунда II Аўгуста Екацярыне Ягелонцы.

4 Ноўгарад (Вялікі) — старажытны рускі горад на р. Волхаў. Упершыню ўпамінаецца ў летапісу пад 859 г., меў вялікае значэнне ў абароне паўночна-заходніх рубяжоў рускіх зямель ад шведска-нямецкай агрэсіі.

5 Маецца на ўвазе польскі кароль Генрых Валуа (1551—1588) — апошні нашчадак французскай каралеўскай дынастыі Валуа, адзін з арганізатараў так званай Варфаламееўскай ночы (24.VIII.1572), у час якой адбылося страшэннае знішчэнне католікамі пратэстантаў (гугенотаў). На польскі трон быў абраны ў красавіку 1573 г. Прыбыў у Кракаў 18 лютага 1574 г. Пасля смерці сваqго брата, французскага караля Карла IX, тайна пакінуў Кракаў і ў ноч з 28 на 29 чэрвеня 1574 г. выехаў на радзіму, каб захапіць там спадчынны каралеўскі трон. Каралём Рэчы Паспалітай быў толькі 4 месяцы і 10 дзён.

6 Маецца на ўвазе аршанскі замак — рэзідэнцыя Кміты-Чарнабыльскага, які з'яўляўся пагранічным апорным пунктам Рэчы Паспалітай на мяжы з Рускай дзяржавай.

7 Чарнабыль — старажытны ўкраінскі горад на р. Прыпяці. Першыя звесткі аб ім адносяцца да 1193 г. Па каралеўскаму прывілею Чарнабыль 29.ІІІ.1566 г. перайшоў у спадчыну да Кміты-Чарнабыльскага ўзамен на яго падольскія маёнткі. У дадатак да гэтага замка і мястэчка ён атрымаў ад караля Сігізмунда ІІ Аўгуста яшчэ сёлы пад Оўручам — Кулебіна (ці Кубеліна) і Аляўкоўцы.

8 У выданні Археаграфічнай камісіі гэты Ліст датуецца 26 студзеня.


Hosted by uCoz